سجاد عليه السّلام رخ داد و در پى قيام‌هاى شيعيان و شورش‌هايى كه عليه دستگاه حكومت اموى واقع شد ، فضاى اختناق كه در دوران قبل از قيام كربلا برجامعه‌ى اسلامى حاكم بود ، شكسته شد و در پى بحث‌ها و مجادلات فكرى ، فرقه‌ها و مذاهب مختلفى پديد آمدند ، و امام باقر عليه السّلام كه برجسته‌ترين شخصيت علمى زمان خويش بود ، افكار و انظار محدّثان و دانشمندان جهان اسلام را به خود جلب كرد و حقايق بلندى را در زمينه معارف و احكام اسلامى تبيين نمود . روشن است كه در پرتو چنين فضايى شيعه از نظر سياسى ، فشار و سختىهاى كمترى را نسبت به دوره‌هاى گذشته متحمّل شده است . اگرچه طبيعت دستگاه حكومت اموى كه بر مبناى ظلم و بيداد عداوت با خاندان على بن ابيطالب عليه السّلام پايه‌گذارى شده بود و از ظلم و ستم بر شيعيان و ديگر آزادانديشان فروگذار نمىكرد . با شهادت امام باقر عليه السّلام كه در 114 ه در عصر حكومت هشام بن عبد الملك رخ داد دوران امام صادق عليه السّلام آغاز شد ، آن حضرت نهضت عظيم دينى - فرهنگى كه توسط امام محمد باقر عليه السّلام آغاز شده بود را به بهترين وجه بارور ساخت . هشام بن عبد الملك يكى از مقتدرترين و سخت‌گيرترين زمامداران اموى است . وى براى آن كه بتواند هرگونه قيام و شورشى عليه حكومت اموى را سركوب كند ، با مخالفان و به ويژه با شيعيان به شديدترين روش برخورد مىكرد . او هم امام باقر عليه السّلام و هم امام صادق عليه السّلام را شديداً زير نظر داشت ، و در حقيقت بايد گفت از نفوذ معنوى اين دو امام بزرگوار در ميان مسلمانان ، سخت بيمناك بود . پس از قيام زيد بن على در سال 121 ه و شهادت « 1 » او به دستور هشام و به دست عمّال او خشم و نفرت مسلمانان

--> ( 1 ) . شيخ مفيد شهادت وى را سال 120 ه دانسته است ؛ الارشاد : 2 / 174 .